Część 1: Lunch, który wpadł w błoto
„To luksusowy kompleks, a nie jadłodajnia!”
Głos Rosena Miteva przeciął plac budowy tak ostro, że nawet betoniarka zdawała się na chwilę ucichnąć. Niebo nad Sofijskim Polem było ciężkie, ołowianoszare, a wiatr niósł zapach mokrego cementu, zardzewiałego żelaza i błota. Robotnicy stali przy niedokończonej kolumnadzie przyszłego kompleksu Crystal Heights – dwudziestu piętrach szkła, marmuru i lśniących obietnic dla ludzi, którzy nigdy nie poznają nazwisk mężczyzn wylewających fundamenty.
Iwan Stojanow siedział na przewróconym wiadrze, z hełmem u stóp i małym metalowym pudełkiem w dłoniach. Jego żona umieściła w nim dwie kromki domowego chleba, kawałek sera, pomidora zawiniętego w gazetę i trzy klopsiki pozostałe z obiadu. Na wierzchu leżała złożona serwetka, na której drżącym pismem napisała: „Jedz, Iwanie. Nie tylko kawę”.
Nie zdążył nawet otworzyć pudełka, gdy padł na niego cień Rosena.
Rosen miał trzydzieści osiem lat, był gładko ogolony i ubrany w granatowy garnitur, mimo że działka była po kolana w błocie. Jego buty były drogie, ale mężczyzna, który przyniósł mu dokumenty, szedł przed nim i wybierał suche miejsca. Rosen lubił tak wyglądać – czysty, wyperfumowany, z telefonem w dłoni i spojrzeniem, które mówiło wszystkim dookoła: „Płacę wam, więc jestem waszym właścicielem”.
„Kto pozwolił wam tu jeść?” syknął.
Petar, najmłodszy murarz, zawstydził się.
„Panie Mitev, przerwa jest o jedenastej trzydzieści. Tylko dziesięć minut…”
„Nieważne, która godzina!” Rosen kopnął plastikową torbę, w której ktoś przyniósł chleb. „Za dwie godziny przyjdą inwestorzy. Chcecie, żeby zobaczyli fasolę, cebulę i tłuste serwetki na mojej działce?”
„Pani działka?” Ktoś cicho mruknął.
Iwan podniósł wzrok. Brodę miał posiwiałą od kurzu, czoło zmarszczone, a niebieską kurtkę roboczą utwardzoną zaschniętym betonem. Pracował na budowach od trzydziestu pięciu lat. Widział chciwych szefów, tchórzliwych inżynierów, rozpadające się szkielety i ludzi, którzy rano się śmiali, a wieczorem byli noszeni na noszach. Ale upokorzenie zawsze bolało go bardziej niż zmęczenie.
„Panie Mitev” – powiedział spokojnie – „ludzie pracują od szóstej rano. Niektórzy nic nie jedli”.
Rosen powoli odwrócił do niego głowę.
„A kim pan był?”
Petar wyszeptał:
„To wujek Iwan. To jeden ze starych mistrzów”.
Rosen uśmiechnął się zimno.
„Starzy mistrzowie to największy problem w tym kraju. Wszyscy myślicie, że świat jest wam winien szacunek, bo nosiliście cegły, zanim skończyłem uniwersytet”.
Iwan nie odpowiedział. Po prostu zamknął pudełko, jakby chciał chronić chleb przed czyjąś złośliwością.
To najwyraźniej jeszcze bardziej rozgniewało Rosena. Schylił się, wyrwał metalowe pudełko z rąk Ivana i otworzył je. Pulpety toczyły się w środku, pomidor rozsmarowany na pokrywce.
„Czy to właśnie pokażemy ludziom ze Szwajcarii?” zaśmiał się. „Zapach czosnku i biedy?”
„Oddaj mi to” – powiedział Ivan.
Jego głos był niski, ale było w nim coś, co sprawiło, że dwaj robotnicy spojrzeli na siebie.
Rosen spojrzał na niego z góry.
„Co powiedziałeś?”
„Powiedziałem, żeby oddał mi moje jedzenie”.
Okolica ucichła. Tylko dźwig w oddali skrzypiał na wietrze.
Rosen zrobił dwa kroki w stronę dużego kontenera na śmieci. Uniósł pudełko wysoko, żeby wszyscy mogli je zobaczyć.
„W tym miejscu nie będzie żadnych chłopskich habitów”.
I wyrzucił jedzenie do kosza.
Metal głucho brzęknął. Chleb upadł na mokre kawałki płyt gipsowo-kartonowych. Klopsiki przykleiły się do plastiku, pokryte kurzem i błotem.
Petar zaklął przez zęby. Stefan, monter, zrobił krok naprzód, ale Ivan wyciągnął rękę i go powstrzymał.
„Nie.”
„Żegnaj Ivan, on…”
„Nie” – powtórzył Ivan, nie spuszczając wzroku z Rosena.
Rosen się roześmiał.
„Brawo. Przynajmniej jeden z nas rozumie, kto tu rządzi.”
Wtedy Ivan schylił się, podniósł z ziemi swój niebieski hełm i trzymał go w dłoni. Hełm był stary, porysowany, z wyblakłą plamą z przodu. Czarnym markerem napisano na nim: „S. Dimitrov — 1998”.
Rosen to zauważył i zmarszczył brwi.
„I rzucił tym. Wygląda, jakby pochodziło z muzeum.”
Ivan mocniej ścisnął hełm.
„Ten hełm należy do człowieka, który zginął, żeby tacy jak ty mogli się popisywać w budynkach”.
„Nie pouczaj mnie”.
„Nie pouczam cię. Mówię ci tylko, żebyś uważał, co rzucasz”.
Rosen podszedł bliżej, jego twarz znajdowała się o centymetry od twarzy Iwanowa.
„Posłuchaj mnie uważnie, staruszku. Chcę, żeby wszystkie te szmaty, worki, garnki i hełmy zniknęły z placu budowy do dziś wieczorem. Od jutra będą tu pracować przyzwoici ludzie. A ty…”
Spojrzał na zabłocone buty Iwana, jego dłonie, szorstkie palce spękane od wapna.
„Jesteś ostatnią osobą, która może mi mówić, jak zarządzać wielomilionowym projektem budowlanym”.
Iwan milczał. Ale jego oczy, zmęczone i szare jak niebo, nie mrugnęły.
„O dwunastej” – powiedział cicho – „dowiesz się, czyj to projekt”.
Rosen wybuchnął śmiechem.
„Co będzie o dwunastej? Czy klopsiki przyjdą się zemścić?”
Kilku ludzi Rosena zaśmiało się nerwowo. Robotnicy nie. Patrzyli na Iwana, bo go znali. Nie był człowiekiem, który gada na próżno. Milczał całe życie, ale kiedy coś powiedział, to ciążyło jak kamień w fundamencie.
„Zobaczysz” – powiedział Iwan.
Rosen machnął ręką.
