— To miałem dać na urodziny. Ale wtedy nie umiałem.
Położył na stole niebieską apaszkę. Zwykłą, cienką, pewnie kupioną za swoje odłożone pieniądze. Była prawie w tym samym kolorze co moja bluzka z tamtego dnia.
— Przepraszam, babciu — powiedział cicho. — Że siedziałem i nic nie powiedziałem. Ja się nie śmiałem, ale to i tak było źle.
Andrzej syknął:
— Bartek, nie mieszaj się.
Chłopak drgnął, ale nie cofnął się.
— Tato, wy się śmialiście.
Kasia zasłoniła usta dłonią.
Paweł patrzył w bok.
Wzięłam apaszkę do ręki. Była lekka, prawie nic nie ważyła. A jednak tego wieczoru była cięższa od wszystkich obietnic moich dzieci.
— Dziękuję, kochanie.
Bartek usiadł przy drzwiach.
Andrzej wykorzystał to od razu.
— Widzisz? Masz wnuki. Ich też chcesz ukarać?
I tu prawie pękłam.
Bo o wnukach myślałam najwięcej. O tym, że może kiedyś będą potrzebować pieniędzy na studia, leczenie, mieszkanie. O tym, że przez moje decyzje zostaną wciągnięci w złość swoich rodziców.
Przez chwilę naprawdę chciałam powiedzieć: dobrze, zostawię wszystko jak było.
Matka we mnie już szukała odwrotu.
Ale spojrzałam na Bartka.
Na jego spuszczone oczy. Na tę niebieską apaszkę. Na Andrzeja, który znowu próbował użyć dziecka jak argumentu.
— Wnukom pomogę, jeśli będą w prawdziwej potrzebie — powiedziałam. — Na naukę, na leczenie, na życie. Dopóki żyję. Ale nie przez wasze ręce.
Andrzej nic nie odpowiedział.
Paweł wstał pierwszy.
— Ja tego nie będę słuchał.
Kasia została jeszcze chwilę.
Przed wyjściem powiedziała:
— Kiedyś będziesz tego żałować.
— Może — odpowiedziałam. — Ale bardziej żałuję, że tak długo udawałam, że nie widzę.
Wyszli.
Bartek został ostatni.
— Mogę czasem przyjść? — spytał.
— Możesz.
— Nie przez mieszkanie.
— Wiem.
Objął mnie niezgrabnie, po chłopięcemu. Szybko, jakby się wstydził. Ale szczerze.
Kiedy zamknęłam za nim drzwi, usiadłam przy stole.
Niebieska apaszka leżała przede mną.
Po raz pierwszy od dawna cisza w mieszkaniu nie była karą.
Od tamtego dnia minęło trochę czasu.
Andrzej prawie się nie odzywa. Raz przysłał wiadomość:
„Mam nadzieję, że dobrze ci z obcymi ludźmi”.
Nie odpisałam.
Paweł milczał długo. Potem napisał tylko:
„Przesadziliśmy”.
Odpisałam:
„Tak”.
Kasia przyszła po 2 miesiącach. Przyniosła sernik. Postawiła na stole i od razu powiedziała:
— Nie przyszłam o testament.
Nie uwierzyłam od razu.
Ale wpuściłam ją.
Siedziałyśmy w kuchni długo. Nie było wielkiego pojednania jak w filmie. Nie rzuciła mi się na szyję. Ja też nie udawałam, że wszystko minęło.
— Wstyd mi — powiedziała w końcu.
— Za co?
— Że się wtedy uśmiechałam.
— Nie śmiałaś się najgłośniej.
— Ale nie przerwałam.
Nie odpowiedziałam od razu.
Czasem człowiek nie może dać rozgrzeszenia za szybko, bo wtedy druga osoba nie zdąży poczuć, co zrobiła.
Kasia płakała. Tym razem inaczej. Ciszej.
— Bałam się, że Andrzej i Paweł powiedzą, że znowu robię dramat.
— Masz 43 lata — powiedziałam. — Możesz już czasem zrobić dramat, kiedy ktoś krzywdzi twoją matkę.
Kiwnęła głową.
Przed wyjściem zapytała:
— Mogę przyjść w niedzielę?
— Możesz. Ale bez ciasta.
Uśmiechnęła się lekko.
Pierwszy raz od dawna nie tak, żeby mnie zranić.
Testamentu nie cofnęłam.
Nie z zemsty.
Po prostu zrozumiałam, że miłość do dzieci nie oznacza obowiązku oddania im wszystkiego, nawet własnej godności.
Mieszkanie jest nadal moje. Teczka leży w szafie. Koperta od Staszka też. Niebieska bluzka wisi wyprana, ale rzadko ją wkładam. Za dużo pamięta.
Apaszkę od Bartka trzymam w szufladzie przy stole. Czasem ją wyjmuję, kiedy przychodzi i odrabia lekcje w mojej kuchni. Nie pytam, co Andrzej mówi o mnie w domu.
Raz Bartek sam powiedział:
— Tata myśli, że muszę wybrać między nim a tobą.
— A ty co myślisz?
Wzruszył ramionami.
— Ja tylko nie chcę być taki jak on wtedy.
Nie miałam na to odpowiedzi.
Pogładziłam tylko brzeg apaszki.
Ostatnio kupiłam sobie kawałek szarlotki w cukierni pod blokiem. Nie z okazji. Po prostu.
Przyniosłam ją do domu, położyłam na talerzyku i usiadłam przy tym samym stole.
Nie było telefonu. Nie było śmiechu. Nie było czerwonego napisu.
Byłam ja, moje ciche mieszkanie i kawałek normalnego ciasta.
Pomyślałam wtedy o Staszku.
O jego kopercie.
O tym, że tyle lat myślałam, że dobra matka to taka, która daje, póki ma z czego.
A może dobra matka, nawet stara, nawet zmęczona, ma też prawo w końcu powiedzieć: dość.
Nie wiem, czy moje dzieci kiedyś to zrozumieją.
Może nie.
Ale kiedy zamknęłam szufladę z teczką, zrobiłam to spokojnie.
Bez trzaskania.
Bez łez.
Do samego kliknięcia.
