Dziedzictwo przemocy i droga do zniesienia niewolnictwa
Według lokalnych przekazów śmierć Barona São Vicente doprowadziła do rozpadu całego systemu funkcjonującego wokół jego majątku. Mówi się o pożarze rezydencji, sprzedaży ziem i rozproszeniu osób, które tam żyły. Niezależnie od tego, które elementy tej historii są faktem, a które legendą, pozostaje ona symbolem upadku świata opartego na przemocy.
W XIX wieku coraz częściej pojawiały się głosy krytykujące niewolnictwo. Rosła presja międzynarodowa, rozwijał się ruch abolicjonistyczny, a kolejne bunty i akty oporu pokazywały, że utrzymanie dotychczasowego systemu staje się coraz trudniejsze.
Współcześni historycy podkreślają, że przemoc seksualna wobec kobiet zniewolonych nie była wyjątkiem, lecz jednym z elementów funkcjonowania systemu niewolniczego. Mit o „łagodniejszym” charakterze niewolnictwa w Brazylii został wielokrotnie podważony przez badania pokazujące skalę cierpienia, wyzysku i dehumanizacji.
Ostatecznie niewolnictwo w Brazylii zostało zniesione w 1888 roku na mocy Lei Áurea. Był to jednak koniec systemu prawnego, a nie koniec jego skutków. Trauma, nierówności społeczne i konsekwencje wielowiekowej przemocy były odczuwalne jeszcze przez kolejne pokolenia.
Historia przypisywana Baronowi São Vicente pozostaje przypomnieniem, że niewolnictwo nie było jedynie systemem ekonomicznym. Było strukturą opartą na całkowitym podporządkowaniu człowieka człowiekowi. Jednocześnie jest świadectwem tego, że nawet w najbardziej brutalnych warunkach istniał opór, solidarność i dążenie do wolności.
