Mama Irén przyjechała w południe.
Nie zgarbiona, nie narzekająca, nie jak ktoś, kto potrzebuje opieki.
Wysiadła z taksówki z chustą na głowie, znoszoną brązową torbą w jednej ręce i laską w drugiej. Nie używała laski jako podpory, ale raczej jako ostrzeżenia. Jeśli ktoś podszedł zbyt blisko, po prostu delikatnie postukała nią o chodnik, a ta osoba instynktownie się cofnęła.
András otworzył drzwi.
Na jego widok skrzywiła się, jakby jej własne słowa wróciły do niej w ciele i krwi.
„Júlia… kim jest?”
Mama Irén spojrzała na niego.
„Babcia twojej żony, synu. Czy jesteście spokrewnieni tylko z jednej strony?”
Stałem w salonie i o mało nie umarłem ze śmiechu.
Wszystko przemknęło przez twarz Andrása: szok, gniew, wyrachowanie, a potem fałszywa uprzejmość.
„Dzień dobry, ciociu Irén. Po prostu… Julia ci nie powiedziała wcześniej”.
„Powiedziałaś jej wcześniej, kiedy przeprowadziłaś się tu z mamą?”
Cisza.
Mama Éva wyszła z kuchni ze ściereczką w dłoni. Wymusiła uśmiech, który nie sprawił, że jej oczy nie stały się łagodniejsze.
„Och, cóż, Bóg to sprawił. Ale czy podróżowanie w takim wieku nie jest… męczące?”
Mama Irén zdjęła płaszcz.
„Podróż nie jest. Obłuda jest męcząca, ale dam radę”.
Uśmiech Mamy Évy zamarł.
András chrząknął.
„Júlia, czy możemy porozmawiać?”
„Oczywiście. Tutaj.”
„Na osobności.”
„Chodzi o rodzinę. Porozmawiajmy o tym jak rodzina.”
Mama Irén mruknęła z zadowoleniem i usiadła w fotelu. Nie zapytała, czy może. Usiadła, jakby tymczasowo przejęła prowadzenie spotkania.
András podszedł bliżej i zniżył głos, ale nie na tyle.
„Jak sobie to wyobrażałaś? Twoja babcia ma osiemdziesiąt osiem lat. Mieszka tu? To niewygodne dla wszystkich.”
„Ciekawe” – powiedziałam. „Kiedy wprowadziła się twoja pięćdziesięciopięcioletnia, zdrowa matka, dyskomfort nie był problemem.”
Mama Éva natychmiast się obraziła.
„Nie jestem ciężarem.”
Mama Irén spojrzała na nią.
„Każdy, kto zajmuje pokój młodych pierwszego dnia, jest co najmniej takim samym ciężarem jak gość”.
András warknął.
„Proszę, nie mów tak do mojej mamy!”
Mama Irén oparła się na lasce, ale nie wstała.
„To nie mów o babci swojej żony, jakby była paczką na korytarzu”.
Poczułam, jak atmosfera w mieszkaniu się zmienia.
Do tej pory to ja byłam tą, którą można było zapędzić w kozi róg, powtarzając: „nie bądź samolubna”, „nie krzywdź mamy”, „dobra żona zrozumie”.
Po raz pierwszy obok mnie był ktoś, kto nie łykał tych zdań.
Zamiast tego odsyłali je z powrotem.
Szybko pojawiło się pytanie praktyczne.
„Gdzie będzie spała ciocia Irén?” zapytał András.
„Gdzie ja będę spała” odpowiedziała mama Irén.
András spojrzał na mnie.
„Júlia!”
Wzruszyłam niewinnie ramionami.
„Mama Éva śpi w dużej sypialni, bo ma zimne stopy. Pokój gościnny jest mały. Kanapa jest niewygodna. Mama jest stara, też zasługuje na wygodę.”
„To kto gdzie śpi?”
Mama Irén spokojnie wyjęła okulary z torby.
„Zaraz to załatwimy. Ile jest pokoi?”
„Dwa.”
„Kto tu mieszka?”
„Cztery” – powiedziałam.
„Kto płaci?”
Usta Andrása drgnęły.
„My dwoje.”
„Kto zapłacił dopłatę?”
Przerwała jej mama Éva.
„Nie potrzebujesz tego przy obcych…”
Mama Irén podniosła głowę.
„Nie jestem obca. Jeśli ktoś wprowadza się do synowej, babcia synowej też nie jest obca. Czy pani Éva uważa za rodzinę tylko swoją rodzinę?”
Mama Éva zamilkła.
Odpowiedziałam.
„Połowa zaliczki pochodziła od mojej rodziny. Kredyt spłacamy razem.”
Mama Irén skinęła głową.
„Zatem zasada jest prosta. Sypialnia pary należy do pary. Pokój gościnny należy do gości. Jeśli jest dwoje gości, goście się zgadzają. Jeśli nie mogą, wracają do domu.”
András spojrzał na nią, jakby ktoś w końcu powiedział coś, czego nie da się załatwić matkowaniem.
Mama Éva wyprostowała się, obraźliwie.
„Nie jestem gościem, tylko jej matką.”
„I nie jestem meblem, tylko jej babcią” – warknęła mama Irén. „Nadal nie chcę spać w łóżku młodych”.
Popołudnie pierwszego dnia było jak pole bitwy.
Nie krzyczała, nie rzucała talerzami.
O wiele gorzej.
Uprzejma.
Mama Irén chodziła po mieszkaniu, przyglądała się wszystkiemu. Nie krytykowała, tylko pytała.
„Pani Évo, gdzie pani schowała te wszystkie ogórki?”
„W kuchennej szafce”.
„Czy Julia je je?”
„Przyzwyczai się”.
„Nie trzeba się przyzwyczajać do ogórków, trzeba pytać”.
Potem zajrzała do dużej sypialni.
Ubrania mamy Évy były już w naszej komodzie.
Mama Irén zatrzymała się i długo na nią patrzyła.
„Szybko się zadomowiła”.
Mama Éva wyprostowała się.
„Mój syn powiedział mi, żebym używała ich w spokoju”.
„Mój synu, mój synu” – powtórzyła mama Irén. „Proszę pani, to mieszkanie ma nie tylko syna. Ma też synową”.
András nerwowo nalewał sobie wody w kuchni.
Drugie danie podano tego wieczoru na kolację.
Mama Éva gotowała rosół mięsny. Pełen selera, ostrych warzyw i tak tłusty, że złote jezioro żyło na nim osobnym życiem.
„Júlia, mam to dla ciebie” – powiedziała.
„Dziękuję, nie proszę o wiele”.
