Mama spojrzała na niego z niedowierzaniem.
— Ryszard, może najpierw usiądźmy, porozmawiajmy. To wszystko jest jeszcze świeże.
— Świeże? — prychnął. — A rachunki poczekają? Mieszkanie trzeba opłacić, grób kosztował, stypa też. Nie będę wszystkiego ciągnął sam.
— Ty? — mama aż wstała. — Przecież za pogrzeb zapłaciłyśmy ja i Ania. Ty nawet kwiatów nie kupiłeś.
Wujek zaczerwienił się, ale szybko odzyskał pewność siebie.
— Nie przesadzaj. Mama całe życie odkładała. Gdzieś musiała mieć pieniądze.
Nagle zrozumiałam. On nie przyszedł po pamiątki. Przyszedł po oszczędności. Zaczęliśmy szukać kopert, które babcia trzymała w kredensie. Nie było ich. Zniknęły także jej złote kolczyki, obrączka po dziadku i mały łańcuszek z medalikiem. Mama usiadła ciężko na krześle.
— Ryszard… — wyszeptała. — Powiedz, że tego nie zrobiłeś.
Wujek wzruszył ramionami.
— Mama i tak już tego nie potrzebuje.
Te słowa przecięły powietrze jak nóż.
— Jak możesz? — krzyknęłam. — To była obrączka po dziadku!
— A ty co, będziesz mnie pouczać? — warknął. — Ja jestem jej synem. Mnie się należy.
— Należy? — mama zaczęła płakać. — Ona dawała ci całe życie. Ostatnie pieniądze wyjmowała z koperty, żebyś miał na swoje długi. A ty po jej śmierci okradłeś jej szuflady?
Najgorsze wyszło dwa dni później. Poszłam do banku z mamą, bo chciałyśmy zamknąć babcine sprawy. Pracownica poprosiła nas do osobnego pokoju i pokazała historię wypłat z ostatnich miesięcy. Z konta znikały duże kwoty, zawsze w dni, kiedy babcia była za słaba, żeby sama wyjść z domu. Wypłaty robiono kartą, której babcia prawie nie używała. Mama zakryła usta dłonią.
— On miał jej PIN — powiedziała. — Dała mu, bo miał kupować leki.
Kiedy skonfrontowaliśmy go przy całej rodzinie, wujek najpierw kłamał.
— To mama mi kazała. To były pożyczki. To wasza sprawa? — krzyczał.
Wtedy wyjęłam notes babci. Ten mały, w kratkę, który znalazłam pod poduszką. Na ostatnich stronach zapisywała wszystko: „Ryszard zabrał 500, obiecał oddać”, „Ryszard wziął kartę, nie przyniósł paragonu”, „Brakuje mi na leki, nie mówić dziewczynkom, będą się martwić”. Czytałam to na głos, a w pokoju zapadła taka cisza, że słychać było tykanie zegara.
Wujek nagle przestał krzyczeć. Usiadł, potarł twarz rękami i powiedział:
— Byłem w kłopotach. Nie miałem wyjścia. Mama zawsze pomagała.
— Ona nie pomagała — odpowiedziała moja mama. — Ona się ciebie bała. Bała się, że jeśli odmówi, przestaniesz przychodzić.
Ryszard spojrzał na nas, jakby dopiero wtedy zrozumiał, że nie da się już schować za słowem „syn”.
Sprawa trafiła do prawnika, a potem na policję. Rodzina pękła na pół. Jedni mówili, że nie wolno „ciągać swojego po sądach”, inni, że babcia zasłużyła na sprawiedliwość. Ja długo nie mogłam spać, bo wciąż widziałam jej drżące ręce i słyszałam: „Pieniądz trzeba szanować”. Ona szanowała każdą złotówkę. Tylko własny syn nie uszanował jej życia, jej strachu i jej godności.
Dziś w babcinym kredensie nie ma już kopert z pieniędzmi. Został notes, kilka zdjęć i chusteczka pachnąca mydłem, którego używała przez lata. A ja zrozumiałam jedno: czasem największa krzywda nie przychodzi od obcych złodziei. Czasem przychodzi od kogoś, kto całuje matkę w czoło, mówi „mamuś”, a jednocześnie wyciąga rękę po wszystko, co odkładała na swoje ostatnie spokojne dni.
