Tego wieczoru Gérard wzruszył ramionami, patrząc na swój dyplom.
„Czytania szybko się nie płaci”.
W wieku 14 lat Élise przeprowadziła badanie dotyczące zanieczyszczenia rzeki w pobliżu dawnego obszaru przemysłowego. Jej projekt został wybrany do regionalnego konkursu w Lyonie. Poprosiła ojca, żeby ją tam zawiózł.
„Przejedź 120 kilometrów, żeby obejrzeć…”
Dzieciaki bawiące się w naukowców? Zdecydowanie nie.
Pojechała dwoma autobusami i pociągiem z nauczycielem nauk ścisłych. Zajęła drugie miejsce. Po powrocie Damien z dumą ogłosił, że wygrał turniej bule zorganizowany przez fabrykę.
Gérard otworzył dla niego butelkę szampana.
Liceum stało się azylem Élise. Przebywała w bibliotece do zamknięcia, uczestniczyła we wszystkich warsztatach i pomagała innym uczniom w matematyce. Pani Giraud, jej nauczycielka francuskiego, pożyczała jej książki. Pan Benhamou, jej nauczyciel filozofii, zachęcał ją do obrony swoich poglądów.
Pewnego wieczoru, zastawszy ją samą w pokoju wypełniającą wniosek o stypendium, powiedział jej:
„Nigdy nie pozwól, żeby ktokolwiek przekonał cię, że twoja inteligencja jest zdradą”.
Élise zachowała to zdanie dla siebie.
Kiedy uzyskała najwyższą średnią w liceum na egzaminie maturalnym, jej rodzice nie przyszli na ceremonię. Gérard zaplanował wyprawę wędkarską z Damienem. Mireille udawała migrenę.
Élise wyszła na scenę sama. Uśmiechała się podczas zdjęć, a potem patrzyła, jak inni studenci biegną do swoich rodzin.
Pan Benhamou dał jej notes w niebieskiej okładce. Na pierwszej stronie napisał: „Życie, którego ci odmówiono, może stać się tym, które zbudujesz”.
Tej nocy Élise postanowiła pójść na studia.
Potajemnie wypełniła podania, korzystała ze szkolnych komputerów i poprosiła o wysyłanie oficjalnej korespondencji na adres pani Giraud. Kiedy otrzymała stypendium pokrywające czesne i część kosztów zakwaterowania na Uniwersytecie Lyon 2, schowała list pod luźną deską podłogową.
Wspomniała o wyjeździe dopiero po ogłoszeniu wyników matur.
Gérard jadł przed telewizorem.
„Zaczynasz pracę w fabryce z Damienem we wrześniu” – wyrzucił z siebie.
„Nie. Będę studiować psychologię w Lyonie”.
W salonie zapadła ciężka cisza.
„Co zamierzasz zrobić?”
„Dostałem stypendium. Opłaty będą prawie w całości pokryte.”
Gérard rzucił talerzem o ścianę.
„Więc teraz Mademoiselle uważa, że jest za dobra, żeby pracować?”
„Studia to praca.”
„Nie odpowiadaj! Książki nie dają jedzenia.”
Damien prychnął z kanapy.
„Ona już myśli, że jest jakąś intelektualistką.”
Mireille pozbierała kawałki talerza, nie patrząc na córkę.
Następnego ranka Élise wyjechała z walizką, plecakiem i 86 euro.
Jej przyjazd do Lyonu był szokiem. W akademiku całe rodziny niosły pudła, lampy, nowe kołdry i zapasy żywności. Matki sprzątały szafki. Ojcowie wieszali półki.
Elise przyjechała sama autobusem regionalnym.
Jej współlokatorka, Sarah, była z rodzicami i dwiema siostrami.
„Czy twoja rodzina przyjedzie później?” zapytała.
„Pracują” – skłamała Elise.
Kłamstwo powtarzała latami. Mówienie, że rodzice są zajęci, wydawało się mniej upokarzające niż przyznanie, że uważają jej studia za osobistą zniewagę.
Jej stypendium nie pokrywało kosztów komputera. Elise pisała prace domowe w pracowniach komputerowych i pracowała wieczorami w brasserie niedaleko Place Jean-Macé. Podawała kawę do północy, wracała metrem do domu i uczyła się do 3 nad ranem.
Kiedy ból gardła wymagał drogich leków, jej budżet się załamał. Zadzwoniła do matki z prośbą o 100 euro, które obiecała zwrócić.
Gérard odebrał telefon.
„Już nie dajesz rady sama? Witaj w prawdziwym świecie, studentko”.
Rozłączył się.
Élise ograniczyła posiłki, podjęła się więcej prac i przespała kilka nocy w bibliotece uniwersyteckiej, mówiąc Sarah, że pracuje nad projektem grupowym.
A jednak nigdy nie przestała iść naprzód.
Na drugim roku studiów nauczycielka, pani Lenoir, zauważyła zadanie, w którym Élise analizowała psychologiczne konsekwencje niepewności finansowej dla relacji rodzinnych.
„Twoja analiza jest zaskakująco wnikliwa” – powiedziała jej. „Wyraźnie rozumiesz te mechanizmy w sposób wykraczający poza podręczniki”.
Élise po prostu się uśmiechnęła.
Psychologia w końcu dała jej słowa, by opisać jej dzieciństwo: dewaluacja, kontrola, ulubione dziecko, niewystarczająco opiekuńczy rodzic, przemoc emocjonalna. Każde z tych pojęć otwierało okno na dom, w którym zawsze żyła w ciemności.
Ukończyła studia z najwyższym wyróżnieniem, a następnie została przyjęta na studia magisterskie dzięki umowie o pracę nauczyciela, która pozwalała jej być mentorką studentów pierwszego roku.
W chwili słabości zadzwoniła do rodziców.
„Zostałam przyjęta na studia magisterskie. Będę prowadzić kilka godzin na uniwersytecie”.
Mireille zrobiła pauzę.
„Więcej nauki?”
Za nią rozległ się głos Gérarda.
„Zostanie studentką do emerytury, żeby uniknąć konieczności pracy”.
Élise rozłączyła się, zanim skończył.
Na
